X
تبلیغات
علم در موج سوم ایران - میکرو و ماکرو در بویایی

علم در موج سوم ایران

میکرو و ماکرو در بویایی

موضوع تحقیق :بویایی

استاد : جناب آقای دکتر نهنگی ( درس نورو آناتومی  )

پیاده سازی و تایپ : مینا اولیا و علی طالبی

بهمن ماه 1387

 حس بویایی انسان نسبت به بسیاری حیوانات ماننند گوزن، سگ ضعیف است.بسیاری از حیوانات به دیدن رنگها نیازی ندارند، چون بیشتر به حس شنوایی و بویایی خود متکی هستند.

یک سگ ردیاب خوبی است ؛ حتی اگر رد پای حیوان یا مجرم دو روز قبل به جا مانده باشد دنبال می کند، می تواند با استفاده از حس بویایی قوی خود تشخیص دهد.

قابل توجه اونایی که به زیر پاشون توجه ندارند :حس بویایی مورچه با سگ برابری می کند. مخلوق به این کوچکی عملکرد های فوق العاده عجیبی در خیلی از کارهاش داره …

اما رکورد دار حس بویایی در جهان در اختیار مارماهی رودخانه ای است.

مارماهی ار این حس بویایی قوی خود برای یافتن طعمه در شب استفاده می کند. بسیاری از ماهی ها نه تنها با بینی بلکه با پوست خود نیز می بویند.

اما  بویایی در حیوانت دیگر :

 موش:

بررسی های جدید محققان درباره ی حس بویایی موش ها نشان می دهد که این حیوان در درون بینی خود نوعی بینی دیگر دارند که می تواند برخی از هورمون های موجود در بدن را استنشاق کنند.

به نوشته ی تازه ترین شماره ی نشریه پیشرفت های آکادمی ملی علوم در آمریکا ، حس بویایی یکی از حس هی قوی در بسیاری از حیوانت محسوب می شود و با این حال این حس در انسانها در حد بسیار زیادی تضعیف شده است. در عمل حس بویایی در زندگی انسان در مقایسه با سایر حواس نقش بسیار کمی دارد و این در حالی است که برخی از حیوانات می توانند بقای خود را مدیون حس بویایی باشند.برخی از حیوانات این توانایی را دارند که حتی وجود چند مولکول از یک ماده شیمیایی را در محیط اطراف خود حس کنند. با وجود تفاوت های زیادی که از نظر توان حس بویایی در انسان و حیوانات وجود دارد به لحاظ ساختاری ویژگی های مشترک زیادی را می توان بین حس بویایی انسان و حیوانات یافت، یه همین علت است که می توان بخش عمده ای از یافته های مربوط به حس بویایی در حیوانات را به انسان ها تعمیم داد.

براساس برخی مطالعات پیشین که در باره ی حس بویایی انجام شده است محققان دریافته اند که نوع سومی از سلول های بویایی در بینی وجود دارند که در کنار دو نوع سلول می توانند تکمیل کننده حس بویایی باشند.

مطالعات آزمایشگاهی در موشها نشان می دهد که این نوع سوم از سلولهای بویایی می توانند ترکیبات مختلف موجود در ادرار را تشخیص دهند، به ویژه انواعی از هورمون ها که در تنظیم تعادل آب و نمک در بدن نقش دارند به وسیله این نوع سلول ها شناسایی می شوند و بر این اساس موش ها مقدار آب لازم برای بدن خود را تشخیص می دهند، به گفته محققان این یافته درک ما را از نحوه فعالیت دستگاه بویایی و چگونگی تقویت آن را افزایش می دهند.

 مار :

چشم سوم

موش صحرایی زیر نور ماه در میان بوته ها به دنبال دانه ای در جست وجو است و سبیل های حساسش منطقه اطراف خود را می کاود و قدم قدم راه های رفته را در ذهن خود حفظ می کند که ناگهان مار زنگی از بالای بوته ای بر او حمله می کند و او به سرعت به سوی سوراخی می گریزد.

مار زنگی برای اینکه موشش را دنبال کند مسیری را که او به تازگی پیموده است با بو کشیدن طی می کند؛ مار زنگی ذرات بوداری را که موش بر سر راه خود روی زمین یا علف یا سنگ باقی گذاشته است با زبان کشیدن جمع می کند، بعد آنها را به سقف دهان خود که حس شامه بسیار قوی ای دارد می برد ، بدین طریق مار، موش کوچک  که از همه جا بی خبر است و گاهگاهی در هر طرف مشغول جویدن چیزی می شود دنبال می کند.

ولی حیوان خزنده از کجا حس می کند که به شکار خود نزدیک شده است؟ از کجا می فهمد چه موقعی باید دندان های چنگکی شکل خود را بیرون آورده ، موش را درست در محلی که هست گاز بگیرد؟

 جواب : درک اشعه مادون قرمز IR

ممکن بود که دانشمندان تصور کنند که مار زنگی چشمان فوق العاده ای دارد و در شب ظلمانی شکار خود را تشخیص می دهد. برای تحقیق درباره ی این موضوع آزمایشی به عمل آوردند که بسیار جالب بود.

یک مار زنگی و یک موش را در محلی زندانی کردند و چشم های مار را با نوار چسبی محکم بستند، سپس مایعی شیمیایی در دهانش تزریق کردند که به وسیله ی آن اعصاب ذائقه او را بی حس کردند.

اگر او موفق نمی شد شکار خود را پیدا کند،دلیل آن بود که مارها شب هنگام برای یافتن راه خود از چشم ها استفاده می کنند.

پرفسور بولوک از دانشگاه کالیفرنیا در انتظار نتیجه آزمایش بود، در اولین لحظه مار نشان داد که حاضر نیست با موش قایم باشک بازی کند؛ به نظر می آمد که مار در هر لحظه ا زمحل شکار خود اطلاع داشت. مار، موش را با دقت کامل دنبال می کرد و مانند فنر فلزی خود را به جلو پرتاب کرد ونیشی به او زد، ده دقیقه بعد؛ موش تا نیمه بدنش داخل دهان مار شد با اینکه مار نتوانسته بود شکار خود راببیند یا لمس یا احساس کند و یا صدای او را بشنود با دقت کامل او را گرفنار کرد.

آیا مار حسی اسرار آمیز داشت یا در این مورد شعاع هایی در کار بودند که برای انسان مرئی نیستند؟

هنگامی که پرفسور بدن مار را به دقت مطالعه کرد متوجه دو فرورفتگی، مانند دو نور افکن اتومبیل شد که در دو طرف سر مار مابین حفره های بینی و چشم های او وجود داشت. آیا رمز معما در آنها نهفته بود؟

با پوشاندن این حفره ها، در همان آزمایش قبلی مار از شکار ناکام ماند و می توان گفت که ( حس بینایی ) او را در تاریکی از او گرفته بودند. پرفسور بولوک در پوست نازکی که فرورفتگی را می پوشاند سلول هایی عصبی پیدا کرد که با آنهعا آشنا بود.نظیر این سلول ها در کف دست انسان وجود دارد وعامل احساس حرارت است ؛ ولی انسان در هر سانتی متر مربع از پوشش دستش سه عدد از این سلولها را دارد، در حالی که در مار زنگی در هر سانتی متر مربع 150 هزار عدد از آن سلول های به هم فشرده وجود دارد. این تراکم سلول ها به مقدار بسیار عظیمی احساس حرارت حیوان را قوی می کند بدین وسیله او می تواند شعاع های گرماده را ( ببیند )! این حس او به حدی قوی است که اگر موش یا جسم دیگری درجه حرارتش یکدهم درجه بیش از حرارت هوای اطراف باشد مار می تواند آن را حس کند.

اگر ما چنین دستگاه هایی برای احساس شعاع ماورای قرمز می داشتیم هنگام شب یک دسته از مردم را مانند کرم های شبتاب عظیمی می دیدیم که می درخشیدند.

فرورفتگی های روی سر مار مانند آیینه هستند که با چرخش سر مار زنگی نه تنها می تواند از وجود یک حیوان گرم مطلع شود، بلکه قادر است شکل و اندازه قامت را تعییین کند. بدون شک او یک موش صحرایی را از موش فرعون ( مانگوز ) که از گوشت مار تغذیه می کند! را تشخیص خواهد داد.

این ( چشم سوم ) در هنگام روز برای گرفتن شکار به کار می رود و بدین ترتیب به راحتی مار زنگی یک سوسمار را که با محیط خود همرنگ شده و به سهولت با چشمان عادی دیده نمی شود شکار می کند.

 خرس قطبی :

حس بویایی خرس قطبی بسیار قوی است به طوری که می توان بوی لاشه نهنگ یا خوک مرده را از 30 کیلومتری احساس کند.

خرس قطبی چگونه جانوری است؟

خرس قطبی فقط در قطب شمال زندگی می کند و بیشتر عمرش را روی یخ های شناور می گذراند.این حیوان بزرگترین جانور گوشت خوار خشکی و بزرگترین عضو خانواده خرسهاست و با سرمای اقیانوس منجمد شمالی به خوبی سازگار شده است .

این حیوان بین 4 تا 8 سالگی بالغ و آماده تولید مثل می شود و هر بار 1 تا 3 توله به دنیا می آورد و 25 تا 30 سال عمر می کند.رنگ خرس قطبی ، سفید شیری است و بینی و دهان و چشمانش سیاه هستند.

در یک روز آفتابی با یک دوربین معمولی از فاصله 10 کیلومتری می توان او را دید و اگر اور را در جایی غیر از قطب نگهداری کنند، رنگ موهایش کم کم خاکستری می شود.

خرس قطبی نرِ بالغ 6/2متر قد و 450 کیلوگرم وزن ماده آن حدود 2متر قد و 250 کیلوگرم وزن دارد جالب این است که توله ی او هنگام تولد چندان بزرگتر از یک موش صحرایی نیست و فقط نیم کیلوگرم وزن دارد.

توله های خرس قطبی دندان ندارند و پوستشان بدون مو است و به مراقبت مداوم مادرشان نیازمندند؛ آنها پس از سه ماه که برای نخستین بار از لانه شان بیرون می آیند حدود 13 کیلوگرم وزن پیدا کرده اند. شیر خرس قطبی 9 برابر از شیر گاو چربتر است و سبب رشد توله ها می شود.

خرس قطبی شناگر ماهری است و می تواند با سرعت 10 کیلومتر در ساعت شنا کند. موهای میان تهی خرس قطبی  او را در شنا کردن و همین طور در برابر سرمای قطب کمک می کند. خرس قطبی در شکار خوک آبی مهارت خاصی دارد، او می گردد و سوراخی را که خوک برای رفتن به داخل آب ربوی یخ ایجاد کرده پیدا می کند و بعد با حوصله منتظر می ماند تا خوک برای نفس کشیدن به سوراخ برگردد. در این موقع به راحتی او را شکار می کند.

 فیل :

Pat Thomas  مدیر کل باغ وحش برانکس در نیویورک : فیل ها می توانند بوی آب را از چند کیلومتری احساس کنند اما بویایی فیلی از سیستمی به همان دقت اما جداگانه برای ارتباطات شیمیایی تمایز یافته است.

برای مثال یک فیل نر خرطومش را به رد ادرار فیل ماده ای می مالد سپس برای بررسی وجود هورمون های جفت گیری آن را به اندام بینی تیغه ای ( nemeronasal) می برد. در بوییدن ساده، خرطوم کار کشته فیل برای جمع آوری نمونه های هوا با مولکول های بودار هوا پیچ و تاب می خورد و آنها را به یک دستگاه حسی گسترده منتقل می کند که در مجموعه ای از استخوان های لوله ای و اسفنجی به نام استخوان های فرفره ای یا شاخک بینی ( Turbinals) در حفره بینی فوقانی جای می گیرد. در این استخوان های فرفره ای هم حس گرهای شیمیایی  وهم حس گرهای بویایی به شکل میلیون ها سلول گیرنده قرار دارند.

اما کار خرطوم فقط بوییدن نیست.خرطوم به قدری حساس است که می تواند چیزهایی به کوچکی برگ علف را از روی زمین بردارد.از این گذشته در برقراری ارتباط از طریق حس لامسه نیز به کار می رود. فیل ها معمولاً خرطومشان را به بدن فیل دیگری می مالند یا نوک آن را در دهان هم میگذارند.

نهنگ:

بویایی و اعصاب بویایی در نهنگ های دندان دار وجود ندارند که حاکی از این مطلب است که آنها حس بویایی ندارند.

 خسته نباشین

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهارم آذر 1388ساعت 1:6  توسط علی طالبی  |